Зерделі ұлт – ұлттық қауіпсіздіктің факторы
Мырзабек Тұйғанов, Өңірлермен жұмыс бөлімінің бас сарапшысы, ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ-дың Қостанай облысындағы өкілі
Президент қол қойған «Кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі шаралар туралы» Жарлық – цифрлық дәуір жағдайында оқу мәдениеті зияткерлік тұрақтылық пен ұлттық қауіпсіздіктің маңызды факторына айналып отырған кезеңде қабылданған мәні зор құжат.
Адамзат бұрын-соңды мұндай көлемдегі ақпаратқа ие болған емес, сонымен қатар адам ешқашан дәл бүгінгідей қуатты ақпараттық қысымға ұшыраған жоқ. Ақпарат көлемі ұлғайып, таралу жылдамдығы артып келеді, ал оны терең пайымдау қабілеті баяулай бастады. Ақпарат көлемі мен оны түсіну тереңдігі арасындағы қауіпті алшақтық қалыптасуда. Сондықтан кітап оқу бүгінде тек мәдени құндылық қана емес, стратегиялық маңызы бар құбылысқа айналып отыр.
2025 жылы қазақстандықтардың 51,2%-ы бір жыл ішінде бірде-бір кітап оқымаған. 29%-ы бірден үш кітапқа дейін оқыса, респонденттердің небәрі 19,2%-ы ғана жылына төрт және одан да көп кітапты тұрақты түрде оқиды. 2010 жылы бұл көрсеткіш 16,4% болатын. Соңғы 15 жылда ақпарат көлемінің бірнеше есе артқанын ескерсек, оқырмандар санының өсімі айтарлықтай өзгермеген. Сонымен қатар ЮНЕСКО деректеріне сәйкес, Қазақстан жастар мен ересектердің сауаттылық деңгейі бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірін сақтап отыр – 99,8%.
Бір қарағанда, бұл тек білім беру саласына қатысты мәселе болып көрінуі мүмкін. Алайда оның салдары әлдеқайда терең. Заманауи зерттеулер оқу мәдениетінің жай ғана мәдени әдет емес, қоғамның зияткерлік әлеуетін сақтаудың маңызды тетігіне айналып отырғанын көрсетеді. Сондықтан оқу мәселесі біртіндеп гуманитарлық саланың шеңберінен шығып, ұлттық қауіпсіздік мәселелерімен тікелей байланыса бастады.
Бұрын ақпарат ағындары орталықтандырылған түрде таралса, бүгінде жалған ақпарат цифрлық платформалар мен әлеуметтік желілер арқылы лезде таралады. Мұндай жағдайда ықпал етудің негізгі нысаны білім деңгейінің өзі емес, адамның ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдау қабілеті болып отыр. Дағдарыс жағдайында, оның ішінде жасанды түрде қалыптастырылған жағдайда да, цифрлық дүрбелең бірнеше сағаттың ішінде нақты әлеуметтік салдарға – шамадан тыс сұранысқа, жаппай алаңдаушылыққа, қақтығыстарға және тұрақсыздыққа ұласуы мүмкін.
Толығырақ ҚСЗИ сайтында.
_
Читающая нация как фактор национальной безопасности
Мырзабек Туйганов, главный эксперт Отдела по работе с регионами, представитель КИСИ при Президенте РК в Костанайской области
Подписанный Президентом Указ «О мерах по развитию культуры чтения и формированию читающей нации» – значимый документ, когда в условиях цифровой эпохи культура чтения становится фактором интеллектуальной устойчивости и национальной безопасности.
Человечество никогда не обладало таким объемом информации, но и никогда человек не находился под столь мощным информационным давлением. Информация увеличивается и ускоряется, а способность к ее глубокому осмыслению начинает замедляться. Возникает опасный разрыв между объемом информации и глубиной понимания, и поэтому чтение сегодня приобретает не только культурное, но и стратегическое значение.
В 2025 году 51,2% казахстанцев за год не прочли ни одной книги, 29% прочли от одной до трех книг, и лишь 19,2% респондентов читают регулярно четыре и более книг в год. В 2010 году эта цифра составляла 16,4%. Учитывая увеличение объема информации за 15 лет, читательский рост особо не изменился. При этом, по данным ЮНЕСКО, Казахстан сохраняет один из самых высоких уровней грамотности молодёжи и взрослого населения в мире – 99,8%.
На первый взгляд это выглядит исключительно образовательной проблемой, но последствия значительно глубже. Современные исследования показывают, что чтение становится не просто культурной привычкой, а механизмом сохранения интеллектуального потенциала общества. Поэтому проблема чтения постепенно выходит за рамки гуманитарной сферы и начинает напрямую касаться вопросов национальной безопасности.
Подробнее на сайте КИСИ.